1. CÁC GIỐNG CAM – QUÝT – BƯỞI
a. Các giống cam
- Cam dây: Cây phân cành thấp, tán hình dù lan rộng. Ở tuổi thứ 5 cây cao khoảng 3-4 m, đường kính tán 5-6 m. Cành ít gai, gai ngắn, lá xanh đậm có eo nhỏ. Cây có thể ra hoa 3 vụ/năm, năng suất đạt 1.000-1.200 trái/cây/năm. Trọng lượng trái trung bình 217-259g. Khi chín vỏ trái màu vàng, thịt vàng đậm, ngọt, ít chua, nhiều hạt (20-23 hạt/trái).
- Cam mật: Cây 5 tuổi cao trung bình 5 m, tán hình cầu, cây phân cành nhiều, ít gai. Lá có màu xanh đậm, eo lá nhỏ, tán cây thoáng. Cây ra 2-3 vụ trái/năm. Số trái đạt từ 1.000-1.200 trái, trọng lượng trung bình 240-250g. Vỏ dày 3-4 mm, trái mọng nước, khi chín có màu vàng, thơm, ngọt, ít chua, nhiều hạt. Giống có năng suất cao.
- Cam sành: Là giống cam được các nhà vườn ưa chuộng, trồng được ở nhiều loại đất. Lá hình trứng màu xanh đậm. Trái hình cầu hơi dẹp hai đầu, bề mặt vỏ sần, màu xanh vàng. Thịt trái màu cam, mềm, nhiều nước, thơm ngon. Trọng lượng trung bình 250g, ít hạt.
b. Các giống quýt
- Quýt đường: Tán cây trung bình, trái hơi dẹp hai đầu, vỏ mỏng dễ bóc, múi rời dễ tách. Vỏ trái màu vàng xanh, láng. Thịt trái màu cam, mềm, nhiều nước, vị ngọt, thơm. Trọng lượng trái trung bình 170g.
- Quýt tiều: Vỏ màu cam đậm, bề mặt vỏ láng, nổi múi khá rõ. Trái hình cầu, dẹp 2 đầu, vỏ rất dễ bóc. Thịt trái màu cam đậm, mềm, vị hơi chua hơn quýt đường, khá nhiều nước, ít hạt. Trọng lượng trái trung bình 180g.
c. Các giống bưởi:
- Bưởi Năm Roi: Lá có dạng hình tam giác, phiến lá hình trứng ngược, vỏ trái màu vàng, bề mặt vỏ rổ đốm, trái hình quả lê, vỏ múi dễ bóc, màu thịt vàng đồng đều, vị ngọt hơi chua, nước khá, ít hạt. Trọng lượng trái trung bình 1 kg.
- Bưởi Long: lá có dạng tim, phiến lá hình trứng ngược; vỏ trái màu vàng xanh, bề mặt trái rổ đốm, trái có hình cầu hơi chỏm, vỏ múi dễ bóc, thịt trái màu hồng pha, nhiều nước, vị chua, hơi đắng, ít hạt. Trọng lượng trái trung bình 1,1 kg.
- Bưởi Đường da láng vỏ màu vàng nhạt, bề mặt vỏ láng, trái hình quả lê, vỏ múi dễ bóc, thịt trái màu vàng đậm, nước nhiều, vị ngọt đắng, ít hạt. Trọng lượng trái trung bình 1kg.
- Bưởi thanh trà: vỏ trái màu vàng nhạt, bề mặt vỏ láng, trái hình quả lê, vỏ múi dễ bóc, thịt trái màu vàng nhạt, nhiều nước, vị ngọt, ít hạt. Trọng lượng trái 1 kg.
Ngoài ra, cây có múi còn có nhiều giống khác như: Cam xoàn, Bưởi Biên Hòa, Quít Orlando…mấy năm gần đây cũng đang được nhà vườn và người tiêu dùng ưa chuộng.
2. THỜI VỤ, CHUẨN BỊ ĐẤT VÀ TRỒNG CÂY CHẮN GIÓ
- Thời vụ: Thường được trồng vào đầu mùa mưa để đỡ công tưới, tuy nhiên cũng có thể trồng được quanh năm nếu chủ động nguồn nước tưới.
- Chuẩn bị đất trồng: Dùng đất tốt như đất mặt ruộng, đất bãi bồi ven sông… để đắp mô. Mô có hình tròn, đường kính 0,6-0,8 m; cao 0,3-0,5 m. Đất đắp mô có thể trộn tro trấu, phân chuồng hoai mục, xử lý đất bằng Carbofuran, Diazinon để trừ côn trùng và vôi để ngừa bệnh.
- Trồng cây chắn gió & che mát: Cây có múi thích hợp ánh sáng tán xạ, do đó phải trồng cây che mát (mãng cầu xiêm, so đũa,…). Đồng thời, trồng cây chắn gió như dừa, xoài, các loại cây lấy gỗ trên bờ bao để hạn chế thiệt hại do gió bão, sự lây lan của côn trùng và nấm bệnh.
3. KHOẢNG CÁCH TRỒNG VÀ ĐẮP MÔ
a. Khoảng cách trồng
| Loại cây | Khoảng cách trồng | Ghi chú |
| Cam sành | 3 m × 3 m | Có thể trồng dày để khai thác ở những năm đầu, khi cây giao tán thì tiến hành đốn tỉa. |
| Cam mật, Quýt, Chanh | 4 m × 4 m | Đảm bảo sự thông thoáng cho tán cây phát triển. |
| Bưởi | 6 m × 6 m | Giống cây có tán lớn, cần khoảng cách rộng. |
b. Đắp mô, bồi liếp và mực nước
Mực nước trong mương: Cam, quýt rất mẫn cảm với nước. Vì vậy, cần để mực nước trong mương cách mặt liếp khoảng 50-80 cm.
Trong 2 năm đầu sau trồng: Mỗi năm bồi 1-2 lần bằng đất bùn ao, đất bãi sông phơi khô.
Từ năm thứ ba trở đi: Bồi liếp mỗi năm 1 lần khoảng 2-3 cm nhằm cung cấp thêm dinh dưỡng, đồng thời nâng cao tầng canh tác. Chú ý không bồi sát gốc.
4. TỦ GỐC GIỮ ẨM VÀ CẮT TỈA CÀNH
- Tủ gốc giữ ẩm: Rễ hấp thu dinh dưỡng đa số mọc cạn, mùa nắng nhiệt độ cao sẽ ảnh hưởng xấu đến rễ, do đó cần tủ gốc giữ ẩm bằng rơm rạ, lục bình (cách gốc ít nhất 20 cm). Ngoài ra, duy trì thảm cỏ có rễ ăn cạn như rau trai để giữ ẩm mùa nắng, làm thông thoáng đất mùa mưa và giảm thiệt hại mùa lũ. Nếu cỏ mọc cao nên cắt bớt (không xới gốc).
- Cắt tỉa cành: Thường xuyên cắt tỉa cành già, cành vượt, cành sâu bệnh, cành mọc từ gốc ghép để vườn cây thông thoáng hạn chế sâu bệnh phát triển.
5. BÓN PHÂN CHO VƯỜN CÂY CÓ MÚI
Tùy theo đất, giống và tình trạng dinh dưỡng của cây mà quyết định lượng phân bón thích hợp, cần cung cấp đầy đủ đạm, lân, kali; bổ sung thêm phân hữu cơ và vi lượng để cây đạt năng suất cao.
Hướng dẫn sử dụng phân bón định kỳ
- Cây 1 – 2 tuổi: Phân đạm pha vào nước để tưới (2-3 tháng/lần). Phân lân và kali bón một lần vào cuối mùa mưa.
- Cây trưởng thành: Chia làm 4 lần bón/năm:
• Lần 1 (Trước ra hoa): Bón 1/3 Urea.
• Lần 2 (Sau đậu trái 6-8 tuần): Bón 1/3 Urea + 1/2 Kali.
• Lần 3 (Trước thu hoạch 1-2 tháng): Bón 1/2 Kali còn lại.
• Lần 4 (Sau thu hoạch): Bón toàn bộ lân + 1/3 Urea. Kết hợp bón 10-20kg phân hữu cơ/gốc.
6. KỸ THUẬT XỬ LÝ RA HOA (XIẾT NƯỚC)
| LƯU Ý QUAN TRỌNG Chỉ nên xiết nước đối với vườn cây TRÊN 3 NĂM TUỔI và thời gian xiết nước KHÔNG QUÁ 20 NGÀY để kéo dài tuổi thọ và thời kỳ kinh doanh của cây có múi. |
- 1. Phục hồi cây: Sau thu hoạch, cắt tỉa cành bị sâu bệnh, cành vô hiệu và bón phân để cây phục hồi.
- 2. Xiết nước: Rút khô nước trong mương vườn và ngưng nước để tạo “sốc” cho cây. Kéo dài khoảng 3 tuần đến khi thấy lá hơi héo.
- 3. Cấp nước lại: Cho nước vào mương cách mặt đất 20-30cm trong 12 giờ, sau đó rút bớt nước ra còn cách mặt liếp 50-60 cm để không làm rễ cây bị tổn hại.
- 4. Thúc ra hoa: Tưới nước, bón phân đầy đủ thúc cây sớm ra đọt và nụ hoa. Nếu dùng thêm KNO3 (0,5-1%) kết hợp với Atonik, thời gian xiết nước sẽ rút ngắn hơn.
7. THU HOẠCH VÀ BẢO QUẢN
- Thời gian thu hoạch: Cam, quýt từ khi ra hoa đến thu hoạch khoảng 8-10 tháng (tùy giống, phương pháp nhân giống, tuổi cây, tình trạng sinh trưởng…).
- Điều kiện thu hái: Phải có nắng khô ráo, không nên thu trái sau mưa hoặc có mù sương nhiều vì trái dễ bị ẩm thối.
- Bảo quản: Trái thu xong cần để nơi thoáng mát, không nên tồn trữ quá 15 ngày sẽ giảm giá trị thương phẩm.
