QUẢN LÝ BỆNH HẠI TIÊU
Bệnh héo chết nhanh (Phythopthora palmivora)
- Điều kiện phát sinh, phát triển
Nấm Phythopthora palmivora ưa môi trường đất có ẩm độ cao và chua do đó dễ lây lan nhanh chóng trong điều kiện đất ngập úng, ẩm ướt. Ngoài ra, các loại nấm khác như Fusarium sp. và Pythium sp. cũng tấn công cây tiêu làm cho cây bị chết nhưng chậm hơn.
- Khả năng gây hại
Nấm xâm nhập và tấn công vào cổ rễ, thân, cuống lá, cuống chùm quả, hủy hoại mạch nhựa trong thân làm cho thân bị thối nhũn. Quả, cành, lá bị héo và rụng. Diễn biến của bệnh khá nhanh chóng, nhiều khi cây chết trong vòng 7-10 ngày sau khi xuất hiện các triệu chứng đầu tiên trên thân lá.
- Biện pháp quản lý
– Chống úng nhanh chóng, triệt để.
– Trị tuyến trùng và rệp sáp hại ở vùng rễ.
– Tăng cường bón phân hữu cơ hoai mục; bón đúng, đủ, cân đối dưỡng chất.
– Vệ sinh thông thoáng vườn tiêu, cắt bỏ các cành nhánh, cách gốc 40cm.
– Không xới xáo trong vùng rễ trong mùa mưa.
– Định kỳ phun và tưới gốc các loại thuốc gốc đồng và Ridomil Gold 68WG phun đẫm lên cây với 2-3 lần trong mùa mưa.
– Khi trong vườn có những dây bị chết, cần nhổ bỏ, tiêu hủy, rắc vôi bột, phun thuốc.
Bệnh chết chậm (Fusarium solani và F. oxysporum)
- Điều kiện phát sinh, phát triển
Rệp sáp và tuyến trùng tấn bộ rễ của tiêu trong thời gian dài, làm rễ bị tổn thương, nấm Furasium đi theo vết thương vào rễ gây hại. Khi gặp độ ẩm cao và lúc nhiệt độ thấp bệnh sẽ phát tán làm lá chuyển vàng, quả và đốt thân rụng dần rồi thối gốc. Bệnh thường xuất hiện trên những cây tiêu chăm sóc kém, bón ít phân hữu cơ, đất chua, ngập úng, bón thừa đạm.
- K hả năng gây hại
Bệnh làm cho rễ non thối và chết dần, cây không hấp thụ được dinh dưỡng, sinh trưởng kém, lá vàng và rụng các đốt và rụng trái, phần mạch dẫn nhựa thân dây có màu nâu đen. Lá và đốt rụng từ dưới gốc lên ngọn. Khi bệnh nặng, toàn bộ gốc và rễ cây tiêu bị thâm đen, sau đó, cây bị chết khô. Bệnh có thể kéo dài trên 6 tháng hoặc vài năm trước khi bị hư hại hoàn toàn nên thường được gọi là bệnh chết chậm.
- Biện pháp quản lý
– Cần trị dứt điểm rệp sáp, mối, tuyến trùng.
– Tránh làm xây xát thân tạo điều kiện cho nấm xâm nhập.
– Thoát nước kịp thời trong mùa mưa.
– Bón phân cân đối giữa đạm và kali, chú ý bổ sung các chất trung và vi lượng.
– Cần phát hiện bệnh sớm, để khoanh vùng trị nhanh, đồng đều và triệt để.
– Khi vườn cây bị bệnh cần rải vôi bột quanh vườn, rải nhiều quanh gốc cây bị bệnh.
– Thường xuyên bón Trichoderma + phân hữu cơ hoai mục cho vườn cây để bổ sung nguồn vi sinh vật đối kháng với nấm bệnh.
Bệnh vàng lá virus (TIÊU ĐIÊN)
- Điều kiện phát sinh, phát triển
Bệnh do virus gây hại. Hiện nay không có thuốc trị được. Bệnh do côn trùng môi giới, chích hút từ cây bị bệnh truyền sang (rệp, rầy xanh…).
- Khả năng gây hại
+ Khảm lá không biến dạng: trên các lá bệnh trưởng thành xuất hiện triệu chứng giống như thiếu vi lượng, nhưng không bị biến dạng.
+ Khảm lá biến dạng: mép lá bị xoăn, cuốn vào trong, lá dày và giòn. Khi bị nặng lá xuất hiện các khảm đốm vàng hoặc sọc trắng do mất diệp lục.
+ Xoăn lùn: Lá tiêu nhỏ lại và biến dạng, mặt lá giòn, sần sùi. Ngọn và đốt tiêu nhỏ lại, giảm chiều cao trụ tiêu, do đó được gọi là bệnh tiêu điên.
Cây bệnh vẫn cho quả nhưng năng suất và chất lượng giảm. Hầu hết bà con nông dân chỉ để ý đến dạng tiêu điên, dạng khảm lá giống với triệu chứng thiếu vi lượng nên rất dễ nhầm lẫn khi lấy giống.
- Biện pháp quản lý
– Diệt rầy, rệp bằng các sản phẩm có hoạt chất Thiamethoxam, Pymetrozin… kết hợp với nước rửa chén hay xà phòng để làm “đường dẫn” cho thuốc.
– Không dùng tiêu bị bệnh để nhân giống.
– Nhổ bỏ, gom đốt các cây tiêu bị bệnh nặng.
– Dao kéo cắt tỉa cành cần khử trùng bằng cồn 900 trước khi cắt sang nọc tiêu khác.
Bệnh thán thư (Collectotrichum gloeosporioides)
- Điều kiện phát sinh, phát triển
– Bào tử trên các vết bệnh, gặp điều kiện thuận lợi như mưa, gió, tưới nước sẽ phát tán sang lá và cây khác.
– Bệnh thán thư phát triển mạnh khi nhiệt độ cao, độ ẩm ≥90%. Bệnh hại rải rác trong năm, ở điều kiện bón phân không cân đối, chăm sóc kém bệnh sẽ phát triển nhiều. Bệnh dễ bị nhầm lẫn với triệu chứng thiếu kali.
- Khả năng gây hại
Nấm bệnh xâm nhập làm lá có màu nâu vàng sau chuyển sang đen. Vết bệnh hình bất định và có quầng vàng ở phía ngoài vết bệnh. Vết bệnh lan rộng làm khô lá và rụng. Bệnh thường phát sinh ở chóp và mép lá, về sau lan rộng vào trong phiến lá. Bệnh cũng lây lan sang nhánh làm khô đốt, rụng cành.
Nếu lây sang quả thì bệnh làm quả mới tượng bị khô và lép, còn các đốt thân thì thường ngắn lại, cây tiêu cằn cỗi nhưng nhìn bên ngoài vẫn có vẻ um tùm, ra bông ít, chùm bông ngắn, ít đậu trái.
- Biện pháp quản lý
– Chăm sóc và bón phân hữu cơ hoai mục, bón đủ và cân đối các loại phân vô cơ, đặc biệt là đợt bón phân sau khi thu hoạch.
– Thường xuyên theo dõi vườn, khi phát hiện bệnh phun các thuốc có hoạt chất Azoxystrobin + Difenoconazole, Difenoconazole, Matalaxyl + Mancozeb…
Bệnh mạng trắng (Marasmius scandensmassee)
- Điều kiện phát sinh, phát triển
Bệnh gây hại cho hom, cành giâm trong vườn ươm. Nấm bệnh phát triển trong điều kiện ẩm độ cao, không thoát nước tốt. Nhiệt độ thích hợp cho bệnh phát triển từ 22- 30oC.
- Khả năng gây hại
Bệnh gây hại chủ yếu trên chùm hom mới trồng. Mạng sợi nấm mọc tua tủa trên hom làm cho hom bị chết.
- Biện pháp quản lý
– Chọn hom giống tốt, không bị bệnh.
– Xử lý hom giống bằng dung dịch có hoạt chất (Metalaxyl + Mancozeb) trong 15 phút trước trồng. Cũng có thể phun lại bằng hỗn hợp này sau khi trồng 1-2 tuần.
Bệnh khô vằn (Rhizoctonia solani)
- Điều kiện phát sinh, phát triển
Hạch nấm sống hàng năm trong đất, gặp điều kiện thuận lợi mọc ra sợi nấm để xâm nhập gây bệnh cho cây. Bệnh phát triển mạnh trong mùa mưa, ẩm độ trong vườn cao, nhất là ở những vườn tiêu rậm rạp.
- Khả năng gây hại
Trong điều kiện ẩm ướt, hạch nấm mọc khuẩn ty xâm nhập vào thân, cành hút dinh dưỡng và làm dây tiêu héo lá, chết thân, rụng gié. Đây là loại nấm đa đa ký chủ. Bệnh phát triển từ mặt đất nên hại chủ yếu phần tán lá gốc. Vết bệnh thường từ mép lá lan vào, loang lổ không đều, có viền nâu thẫm, khi già chuyển màu trắng xám, phồng rộp, có những hạch nấm nhỏ li ti màu trắng trên bề mặt, sau chuyển màu nâu đỏ. Trời ẩm ướt thấy trên vết bệnh có lớp tơ trắng. Bệnh nặng làm lá bị thối đen, hơi nhũn, cây sinh trưởng kém.
- Biện pháp quản lý
– Cắt tỉa lá già, bệnh, lá gốc làm thông thoáng vườn tiêu ở mùa mưa.
– Cách ly cây tiêu bệnh.
– Bón đầy đủ phân hữu cơ.
– Khi bệnh chớm xuất hiện phun các thuốc gốc Hexaconazole, Cyproconazole (tuân thủ hướng dẫn sử dụng trên bao bì hay khuyến cáo của cán bộ kỹ thuật địa phương) định kỳ từ 15-20 ngày/lần.